Kaart

SeizoenenHerkennen

Vintage kerstballen herkennen en waar je ze vindt

Een oude glazen kerstbal herken je aan het zilver aan de binnenkant, het kapje en de vorm. Met winkels en markten waar je ze in december vindt.

Oude glazen kerstversiering in houten kisten op een markt in Minsk
Oude glazen kerstversiering op een markt in Minsk, december 2023. Foto: Tess Mattew · CC BY-SA 4.0
In dit verhaal · 6 delen

In het kort

  • In Lauscha in Thüringen maakte een glasblazer in 1847 de eerste glazen vruchten en noten. Lauscha geldt als de geboorteplaats van de glazen kerstversiering.
  • Oude glazen ballen zijn van binnen verspiegeld: eerst met een legering van tin en lood, vanaf 1870 met zilvernitraat.
  • Amerikaanse Shiny Brite-ballen zijn te dateren aan het ophangsysteem. Een kartonnen lipje in plaats van een metalen kapje wijst op het begin van de jaren veertig.
  • Kunststof ballen kwamen in West-Duitsland vanaf de jaren vijftig in de mode, omdat ze minder snel braken.

Waar de glazen kerstbal vandaan komt

Glasblazers in Lauscha maakten vanaf de jaren 1830 eenvoudige glazen ballen. Al snel volgden vruchten en noten van beschilderd glas, die de vaak eetbare boomversiering van toen nabootsten.

Een bewaard orderboek van een glasblazer noemt in 1848 voor het eerst een bestelling van zes dozijn kerstballen in verschillende maten. Het verhaal over een arme glasblazer die geen noten en appels kon betalen, is een legende die niet te bewijzen is.

In 1867 kreeg Lauscha een gasfabriek. Met de gasvlam konden glasblazers dunner en gevarieerder glas maken. De kerstversiering werd in werkplaatsen aan huis gemaakt en via handelshuizen in Sonneberg over de hele wereld verkocht.

Rond 1880 ontdekte de Amerikaan Woolworth de kerstversiering uit Lauscha, en kort daarna was het een exportsucces.

Tijdlijn

  1. 1597Hans Greiner en Christoph Müller krijgen een vergunning voor een glashut in Lauscha
  2. 1847Een glasblazer in Lauscha maakt de eerste glazen vruchten en noten
  3. 1867Lauscha krijgt een gasfabriek
  4. 1870Zilvernitraat vervangt de legering van tin en lood als spiegellaag
  5. ca. 1880Woolworth ontdekt de kerstversiering uit Lauscha
  6. 1937Max Eckardt begint Shiny Brite en laat de ballen in massa maken bij Corning
  7. 2021Mondgeblazen kerstversiering uit Lauscha komt op de Duitse lijst van immaterieel erfgoed

Zo wordt een glazen kerstbal gemaakt

Voor een mondgeblazen bal wordt een glazen buis in de vlam van een gasbrander verhit tot ongeveer 800 graden. Daarna blaast de glasblazer het glas in een vorm van een speciale keramische massa.

Daarna wordt de binnenkant bekleed met een oplossing van zilvernitraat. Pas dan volgen lak, versiering en de ophanger, nadat de glazen steel is verwijderd die bij mondgeblazen versiering Spieß heet.

Glas of kunststof: zo herken je een oude kerstbal

De oorspronkelijke kerstbal is van glas en heeft aan de binnenkant een laagje metaal, vaak zilver. Daardoor is een glazen kerstbal meestal spiegelend.

Tegenwoordig worden kerstballen ook vaak van kunststof gemaakt, omdat die onbreekbaar zijn.

Waar je op let

Kijk naar het glas

  1. Gladde ballen, olijven, uien en pieken worden zonder vorm geblazen.bron
  2. Bij machinale massaproductie is de vormenrijkdom kleiner dan bij handwerk.bron
  3. Tot 1870 werd het glas verspiegeld met een legering van tin en lood, daarna met zilvernitraat.bron

Kijk naar het kapje en de haak

  1. Shiny Brite-ballen met een kartonnen lipje in plaats van een metalen kapje komen uit het begin van de jaren veertig.bron
  2. Na de oorlog kregen Shiny Brite-ballen een lange metalen haak die door het midden van de bal liep; die haak verdween in 1960.bron

Kijk naar het materiaal

  1. In West-Duitsland werden kunststof ballen vanaf de jaren vijftig populair, omdat ze minder breekbaar waren.bron
  2. In de DDR namen de staatsbedrijven VEB Glaskunst en VEB Glasschmuck de productie over, met machinale massaproductie.bron

Figuurtjes: paddenstoelen, kerkjes en vogels

Tussen 1870 en 1939 werden er in Lauscha ongeveer 5000 verschillende vormen gemaakt.

In de Eerste Wereldoorlog werden kerstballen gemaakt in de vorm van bommen en granaten, en hingen er ook oorlogsschepen en vliegtuigen in de boom.

Bij Vlienz in Roggel hangt de kerstboom vol paddenstoelen, kerkjes, deukballen, trompetjes en vogeltjes. In de winkel liggen nog veel vergelijkbare ballen.

Markten in december

Honderden kramen met kledingrekken en drukte in de evenementenhal van Breepark, van bovenaf6decMega Snuffelmarkt BredaOp deze markt mogen alleen gebruikte spullen worden verkocht, geen nieuwe of zelfgemaakte spullen.Zondag 6 december · 9.00–16.00Foto: Organisatieburo Van Aerle

Bronnen

  1. Stadt Lauscha – Geschichte · gelezen op
  2. Wikipedia (en) – Shiny Brite · gelezen op
  3. Wikipedia (de) – Christbaumschmuck · gelezen op
  4. Museum für Glaskunst Lauscha – Christbaumschmuck · gelezen op
  5. Wikipedia – Kerstbal · gelezen op
  6. Vlienz – nieuws · gelezen op
  7. Déjà Vu Gouda – webwinkel · gelezen op
  8. Dromehof – kringloopwinkel · gelezen op
  9. Winkel van Sinkel – assortiment · gelezen op
  10. MerryXmasShop en Het is Liefde – over ons · gelezen op
  11. Vlooienmarkten.nl – Mega Snuffelmarkt Breda · gelezen op
  12. Vlooienmarkten.nl – Snuffelmarkt Hilversum Arena · gelezen op

Openingstijden en datums bijgewerkt op . Fout gezien? Meld het.

Fotocredits

Waar vind je het

Waar je vintage kerstversiering vindt

Winkels 5 in dit verhaal

Alle winkels

Lees ook