Industriële vintage: fabriekslampen en werkplaatsmeubels

Wat industriële vintage is

Industriële vormgeving is het ontwerpen van producten die industrieel in massa- of serieproductie worden gemaakt.

Die vormgeving ontstond met de industriële revolutie, toen ambachtelijke vervaardiging plaatsmaakte voor serieproductie.

Een industrieel ontwerp moet zowel esthetisch als praktisch bruikbaar zijn, en ook voor een redelijke prijs te produceren.

Gispen en de Giso-lamp

In 1916 nam Willem Gispen een kleine smederij in Rotterdam over.

In 1926 begon hij met de standaardproductie van lampen onder de merknaam Giso; het merk werd in 1927 gedeponeerd.

Door zoveel mogelijk onderdelen te standaardiseren kon Gispen met weinig onderdelen veel combinaties maken.

Met een grote order van de Van Nellefabriek maakte Gispen vanaf 1929 stalen buismeubelen in grote aantallen.

Het bekendste product is het stalen buismeubilair uit de jaren dertig, vaak met bakelieten armleggers.

Fauteuil model 412 bleef van 1934 tot 1966 in productie.

In 1934 verhuisde het bedrijf van Rotterdam naar Culemborg.

De Anglepoise, een lamp van een auto-ingenieur

George Carwardine was auto-ingenieur, gespecialiseerd in de vering van voertuigen.

In een werkplaats in de tuin van zijn huis in Bath werkte hij aan een mechanisme van veren en hefbomen.

De lamp blijft in elke stand staan waarin je hem zet en richt het licht op het werk zonder te verblinden.

In 1934 gaf Carwardine de licentie aan veerfabrikant Herbert Terry & Sons in Redditch.

Het eerste model, de 1208, had vier veren en was in eerste instantie bedoeld voor industrieel gebruik.

In 1935 kwam de 1227 voor thuis, met drie veren en een voet van drie treden.

Vanaf 1938 had de 1227 een voet van twee treden en een bredere kap; die versie bleef ruim dertig jaar in productie.

Kaiser Idell, Bauhaus op het werkblad

Christian Dell ontwierp de Kaiser Idell-lampen in de jaren dertig voor Gebr. Kaiser & Co in Neheim-Hüsten.

De reeks bestaat uit vloerlampen, schaarlampen voor aan de wand en bureaulampen, vaak gelakt in zwart of primaire kleuren.

Tot de Tweede Wereldoorlog werden er jaarlijks tot 700 exemplaren gemaakt.

De bureaulamp 6556 heeft twee scharnierpunten: een bij de voet en een achter de reflector.

In de voet zit een gietijzeren contragewicht, zodat de lamp stabiel blijft als de kop naar voren staat.

Original JDell

Opdruk op vroege lampen uit de reeks.

Original Kaiser Idell

Opdruk op latere lampen uit midden tot eind jaren dertig, met het logo in een cirkel rond de kop.

6556 of 6561

De 6556 heeft een starre gebogen steel en een ronde, verhoogde voet; de 6561 een buigzame hals en een vlakkere voet.

Jieldé, de lamp van de werkplaatschef

Jean-Louis Domecq was chef van een mechanische werkplaats en was niet tevreden over zijn werklamp.

Hij ontwierp in 1950 een lamp met scharnieren waarin koperen contacten de stroom doorgeven, zonder snoer langs de armen.

De beugel om de kap is er om de lamp met de hand te verstellen zonder je te branden.

De naam komt van zijn initialen JLD, uitgesproken als Jieldé.

De eerste lampen werden in 1951 in de regio Lyon gemaakt en verkocht aan fabrikanten van werktuigmachines.

De kleur van het plaatje zegt weinig over de leeftijd, omdat de kleuren afhingen van de voorraad.

Geklonken plaatje

Van de jaren 1950 tot eind jaren 1970 waren de plaatjes geklonken en niet genummerd.

Geplakt etiket

Vanaf 1980 kwamen er geplakte etiketten in plaats van de plaatjes.

Plaatje met serienummer

Vanaf 1986 zijn de geklonken plaatjes terug, nu met een serienummer.

Kleur

De originele verf is groen, vert vespa genoemd, of grijs.

Schakelaar

Tot de jaren 80 van vermessingd of vernikkeld staal, daarna van zwart plastic.

Plaatje in reliëf

Een geklonken plaatje in reliëf is geen origineel plaatje.

Holophane, prismaglas boven de werkvloer

In het begin van de jaren 1890 bedekten André Blondel en Spiridion Psaroudaki een glazen bol met horizontale prisma's om het licht te sturen.

Ze kregen in 1893 een Amerikaans patent; toen werden er in Frankrijk al Holophane-armaturen gemaakt.

De naam komt van de Griekse woorden holos en phainein, wat vertaald wordt als geheel lichtgevend.

De kappen en reflectoren van helder kristalglas hadden prisma's die het licht naar beneden en naar buiten richtten.

In het begin van de twintigste eeuw leverde Holophane verlichting aan allerlei industriële gebouwen.

Tolix, stoelen van gegalvaniseerd plaatstaal

Xavier Pauchard (1880-1948) was een pionier van het galvaniseren in Frankrijk, met een fabriek in Autun.

In 1927 deponeerde hij de naam Tolix en ging hij stoelen, fauteuils, krukken en metalen meubels maken.

De modellen roestten niet, waren stevig en stapelbaar, en stonden in werkplaatsen en kantoren en op caféterrassen.

Ook in fabrieken, kantoren en ziekenhuizen kwamen de stoelen van Pauchard terecht.

Eind jaren vijftig maakten tachtig arbeiders bij Tolix bijna 60 000 stuks per jaar.

De Chaise A staat in de collecties van het Vitra Design Museum, het MoMA en het Centre Pompidou.

Friso Kramer en de stoel uit het klaslokaal

Van 1948 tot 1963 werkte Friso Kramer bij De Cirkel, waar stalen meubelen werden gemaakt.

Hij ontwierp de Revolt-stoel en de Facet-tafel, die veel in schoolklassen worden gebruikt.

Van 1971 tot 1983 was hij directeur van het ontwerpbureau van Ahrend.

Hij ontwierp ook de kegelvormige straatlantaarn die oorspronkelijk voor Den Haag bedoeld was en door Industria werd gemaakt.