StijlenUitleg

De Stijl in huis: primaire kleuren en strakke lijnen

Rood, geel en blauw naast wit, grijs en zwart, en alleen rechte lijnen: zo herken je De Stijl in de meubels en huizen van Rietveld en Van Doesburg.

Leunstoel van zwarte latten met gele kopse kanten, een rode rugleuning en een blauwe zitting
De Rood-blauwe stoel van Gerrit Rietveld in Kunstmuseum Den Haag. Foto: Sailko · CC BY 3.0

In het kort

  • De Stijl is een Nederlandse kunstbeweging, vernoemd naar het tijdschrift dat in 1917 in Leiden werd opgericht.
  • Je herkent de stijl aan strakke horizontale en verticale lijnen en aan primaire kleuren naast wit, grijs en zwart.
  • De Rood-blauwe stoel van Gerrit Rietveld is hét symbool van De Stijl.
  • Het Rietveld Schröderhuis in Utrecht uit 1924 was een manifest van de idealen van De Stijl.
  • Cassina maakt sinds 1973 meubels naar ontwerp van Rietveld, waaronder de Rood-blauwe stoel.

Wat De Stijl is

De Stijl is vernoemd naar het tijdschrift De Stijl, dat in 1917 in Leiden werd opgericht.

Tot de belangrijkste leden horen Theo van Doesburg, Piet Mondriaan, Vilmos Huszár, Bart van der Leck, J.J.P. Oud en Gerrit Rietveld.

Van het tijdschrift werden nooit meer dan 300 exemplaren verkocht, maar de invloed op de kunst in Nederland en daarbuiten was groot.

De groep vond dat kunst en leven in een moderne wereld één moesten zijn.

Daarom ontwierpen de leden ook meubels, kleding, reclame, verpakkingen, huizen en straten.

Internationaal is De Stijl beter bekend als neoplasticisme of nieuwe beelding.

Waar je op let

Kenmerkend zijn de strakke horizontale en verticale lijnen en het gebruik van alleen primaire kleuren, naast wit, grijs en zwart.

Primaire kleuren
Rood, geel en blauw, onvermengd toegepast.
Wit, grijs en zwart
De neutrale kleuren die naast de primaire kleuren staan.
Rechte lijnen
Uitsluitend vlakken en lijnen in horizontale en verticale richting.
Asymmetrie
Weloverwogen, asymmetrische composities en ontwerpen.
Binnen en buiten
Vloeiende overgangen tussen binnen en buiten, zoals in het Rietveld Schröderhuis.
Drie dimensies
Hoogte, breedte en diepte zijn overal in het ontwerp verwerkt.

Kleur als deel van de kamer

Rond 1914 vond een nieuwe generatie de bruine baksteen en donkere interieurs van haar voorgangers niet passen bij de moderne tijd.

Het dagelijks leven hoorde zich af te spelen in een lichte, transparante omgeving.

Kleur was de manier om de nieuwe, abstracte schilderkunst in de architectuur op te nemen.

Architect J.J.P. Oud schreef in 1916 dat schilderkunst de vlakken van de architect tot leven kan brengen.

Vilmos Huszár werkte in 1918 met Piet Klaarhamer aan het interieur van het huis van industrieel Bruynzeel.

Van 1920 tot 1921 ontwierp hij meubels met Piet Zwart.

Omstreeks 1930 trok warenhuis Metz & Co. moderne ontwerpers aan, onder wie Rietveld, Oud, Van der Leck en Huszár.

De Rood-blauwe stoel

De eerste uitvoering uit 1918 was ongekleurd en gemaakt van gebeitst beukenhout.

In de vroege jaren twintig volgden exemplaren in één kleur: zwart, wit of rood, of een combinatie daarvan.

De opdrachtgever bepaalde de kleur, mede op basis van het interieur waarin de stoel kwam te staan.

Wanneer de leunstoel voor het eerst rood, blauw en geel werd geschilderd, is niet precies bekend.

De naam rood-blauwe stoel valt pas eind jaren vijftig.

De stoel bestaat uit niet meer dan vijftien latten en twee rechthoekige panelen.

Theo van Doesburg publiceerde de stoel in september 1919 in zijn tijdschrift De Stijl.

Het Rietveld Schröderhuis

In 1924 vroeg Truus Schröder aan Gerrit Rietveld of hij haar nieuwe woonhuis wilde ontwerpen.

Het was zijn eerste complete woonhuis, gemaakt als een driedimensionale, asymmetrische compositie.

Dankzij schuifwanden is de eerste verdieping overdag een open ruimte en 's avonds te verdelen in drie kamers.

Bij het hoekraam kunnen het grote raam en het kleine raampje haaks daarop allebei open, zodat de hoek verdwijnt.

Exterieur, interieur en meubilair dragen dezelfde Rietveld-signatuur.

Het huis staat sinds 2000 op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO en is te bezichtigen via een rondleiding.

Het kleine familiehuis geldt sindsdien als een van de iconen van de Moderne Beweging in de architectuur.

Drachten: kleur in een gewoon woonhuis

In 1921 werkte Theo van Doesburg in Drachten samen met gemeentearchitect Cees Rienks de Boer.

Voor een nieuwe wijk ontwierp hij kleurenschema's voor de binnen- en buitenkant.

Hij koos primaire kleuren en stemde de felle kleuren af op de lichtinval per ruimte.

De buurt kreeg al snel de bijnaam Papegaaienbuurt.

De woning aan de Torenstraat 3 is nu een museumwoning en rijksmonument.

Minder streng dan het lijkt

Er zijn opvallend weinig werken die aan alle kenmerken van de nieuwe beelding voldoen.

Van Doesburg paste tot 1920 naast primaire ook secundaire kleuren toe, en Huszár een heel scala van mengkleuren.

De Rood-blauwe stoel is feitelijk een symmetrisch ontwerp en kreeg pas omstreeks 1923 primaire kleuren.

Mondriaan en Rietveld hebben elkaar nooit ontmoet.

Met heldere kleuren als rood, geel en blauw maakten de kunstenaars levendige, vrije en optimistische kunst.

Nieuw gemaakt of oud

De handgemaakte exemplaren van de Rood-blauwe stoel verschillen door de jaren aanzienlijk van afmeting.

In 1972 verwierf Cassina uit het Italiaanse Meda de exclusieve rechten voor de productie van de rood-blauwe stoel.

De stoel van Cassina heeft een frame van massief beuken en een zitting en rug van berkenmultiplex.

Rietveld Originals werd in 2004 opgericht door kleinzoon Egbert Rietveld en achterkleinzoon Ries Seijler.

Wie de meubels van Rietveld maakte en maakt
MakerPeriodeWat
Gerrit Rietveldvanaf 1918De eerste leunstoelen, gemaakt in de meubelmakerij aan de Van Ostadelaan in Utrechtbron
Gerard van de Groenekanvanaf 1925Nam de meubelmakerij over en maakte vele exemplaren van de rood-blauwe stoelbron
Cassinavanaf 1973Rood-blauwe stoel, Zig Zag-stoel en Utrecht-fauteuilbron
Rietveld Originalsvanaf 2004Onder meer de Berlijnse stoel, de Steltman-stoel en de kratmeubelenbron

Bronnen

  1. Wikipedia – De Stijl · gelezen op
  2. Rietveld Schröderhuis · gelezen op
  3. UNESCO – Rietveld Schröderhuis · gelezen op
  4. Rietveld Stichting – Producenten · gelezen op
  5. Nieuwe Instituut – Architecture and Interiors. The desire for Style · gelezen op
  6. Museo Thyssen-Bornemisza – Vilmos Huszár · gelezen op
  7. Rietveld Stichting – De kleuren van de rood-blauwe stoel · gelezen op
  8. Wikipedia – Rood-blauwe stoel · gelezen op
  9. Museum.nl – Het Rietveld Schröderhuis · gelezen op
  10. Wikipedia – Rietveld Schröderhuis · gelezen op
  11. Museum Dr8888 – Het Van Doesburg-Rinsemahuis · gelezen op
  12. Kunstmuseum Den Haag – Mondriaan & De Stijl · gelezen op
  13. Rietveld Originals – Red and Blue Chair (Cassina) · gelezen op
  14. Bom Design Furniture · gelezen op
  15. Vintage Haarlem · gelezen op
  16. Bij de Tijd · gelezen op
  17. Retro Studio · gelezen op

Openingstijden en datums bijgewerkt op . Fout gezien? Meld het.

Fotocredits
  • De Rood-blauwe stoel van Gerrit Rietveld in Kunstmuseum Den Haag: Foto: Sailko · CC BY 3.0