StijlenUitleg

Mid-century of Bauhaus: zo zie je het verschil

Bauhaus is stalen buis en strakke geometrie uit de jaren twintig, mid-century warm hout en ronde vormen van na de oorlog. Zo houd je ze uit elkaar.

Fauteuil met een frame van glimmende stalen buis en strak gespannen banden van rood leer op een witte sokkel
De Wassily van Marcel Breuer, hier een latere uitvoering met leren banden. Foto: Daderot · CC0 1.0

In het kort

  • Het Bauhaus was een opleiding voor beeldend kunstenaars, ambachtslieden en architecten, van 1919 tot 1933 gevestigd in Weimar, Dessau en Berlijn.
  • Mid-century modern is een ontwerpstijl uit het midden van de twintigste eeuw, het populairst van ruwweg 1945 tot 1970.
  • Bauhaus-ontwerpers combineerden gebogen metaal met canvas, rietvlechtwerk of leer.
  • Na de Tweede Wereldoorlog verlangden mensen naar een warmere, organische vormgeving met aardse kleuren en natuurlijke materialen zoals hout.
  • Marcel Breuer ontwierp aan het Bauhaus meubels van stalen buis en bouwde na de oorlog woonhuizen aan de Amerikaanse oostkust.

Zes stoelen naast elkaar

Twee stoelen uit de Bauhaus-tijd en vier van na de oorlog
StoelOntwerpMateriaal
Clubfauteuil B3 (Wassily)Marcel Breuer, eerste versie in 1925verchroomde stalen buis en canvasbron
Stoel B5Marcel Breuer, 1926verchroomde stalen buis en Eisengarnbron
Series 7, model 3107Arne Jacobsen, 1955multiplex met teakfineer en stalen buisbron
Tulip ChairEero Saarinen, 1955-1956gegoten aluminium met kunststof coating en gevormd glasvezelbron
Lounge Chair No. 670Charles en Ray Eames, 1956gevormd multiplex met palissanderfineer, gegoten aluminium en leerbron
Wire ChairCees Braakman, 1958draadframebron

Bauhaus is een school

Het Bauhaus was een opleiding voor beeldend kunstenaars, ambachtslieden en architecten. De school zat van 1919 tot 1933 eerst in Weimar, later in Dessau en daarna nog een halfjaar in Berlijn.

De studenten van Walter Gropius ontwierpen meubelstukken en gebruiksvoorwerpen die strak van lijn, eenvoudig van vorm en zeer functioneel waren.

Onder invloed van Theo van Doesburg, medeoprichter van De Stijl, schoof het Bauhaus op van het expressionisme naar het modernisme.

In 1925 verhuisde de school naar Dessau. Het accent verschoof daar van unieke objecten naar voorwerpen die industrieel gefabriceerd konden worden.

Eén afgebakende Bauhaus-stijl bestaat niet. Bauhaus is eerder een school of een beweging in architectuur en ontwerp.

De ontwerpen moesten eenvoudig, functioneel en betaalbaar zijn en gebruikmaken van de nieuwste techniek.

Stalen buis uit Dessau

Marcel Breuer werd in de zomer van 1921 een van de zes leerlingen in de nieuwe meubelwerkplaats van het Bauhaus.

Terug aan het Bauhaus in Dessau ontwierp hij een clubfauteuil van vernikkelde stalen buis. Die ging later Wassily heten, naar Bauhaus-docent Wassily Kandinsky.

Breuer zei dat hij op het idee kwam door het stuur van zijn fiets: stalen buis was sterk, licht en werd in massa gemaakt.

Van de traditionele, dik gestoffeerde clubfauteuil bleef alleen de omtrek over. De zitting, de rug en de armleggers van canvas lijken te zweven.

Breuer noemde de stoel zijn meest extreme werk: het minst artistiek, het meest logisch, het minst knus en het meest mechanisch.

In dezelfde tijd experimenteerde Mart Stam met gasbuizen, die hij met hoekstukken verbond. Uit die proeven kwamen de eerste vrijdragende stoelen voort.

Tot dan toe was het ondenkbaar om dit koude, industriële materiaal in een woonhuis te gebruiken.

De eerste B5-stoelen waren bespannen met Eisengarn, een met paraffine doordrenkt canvas, in zwart, groen, roestrood en blauw.

Mid-century: warm hout na de oorlog

Mid-century modern is een ontwerpstijl uit het midden van de twintigste eeuw, met strakke, eenvoudige lijnen en zonder versiering.

De stijl was van ruwweg 1945 tot 1970 het populairst in Noord-Amerika, Brazilië en Europa.

De term werd al halverwege de jaren vijftig gebruikt. Cara Greenberg omschreef de stijl in 1984 als ontwerpbeweging in haar boek Mid-Century Modern: Furniture of the 1950s.

Na de Tweede Wereldoorlog verlangden mensen naar een warmere, organische vormgeving met aardse kleuren en natuurlijke materialen zoals hout.

Ontwerpers als Charles en Ray Eames, Harry Bertoia en Eero Saarinen in de Verenigde Staten en Arne Jacobsen in Denemarken gebruikten technieken uit de oorlogsindustrie voor nieuwe meubels.

Arne Jacobsen combineerde de rationele principes van het modernisme met een Noordse liefde voor organische vormen en materialen.

Eero Saarinen wilde de Tulip Chair uit één stuk maken, maar de kunststoftechniek van de jaren vijftig liet dat niet toe.

Charles Eames wilde dat de Lounge Chair de warme, uitnodigende uitstraling kreeg van een veelgebruikte honkbalhandschoen.

Wat de twee verbindt

In de Verenigde Staten was mid-century modern een Amerikaanse weerslag van de International Style en het Bauhaus, iets organischer van vorm en minder formeel.

Veel Europese ontwerpers verhuisden in de jaren dertig en veertig naar de Verenigde Staten, onder wie Walter Gropius en Mies van der Rohe.

In Engeland stapte Breuer over op multiplex. Volgens zijn opdrachtgever bij Isokon waren de Britten te traditioneel om metalen meubels te kopen.

Toen Gropius in 1937 naar de Verenigde Staten verhuisde, ging Breuer mee; ook hij werd hoogleraar aan Harvard.

Voor het Museum of Modern Art in New York bouwde Breuer in 1949 een tentoonstellingswoning, met een stoel die uit één plaat multiplex was gezaagd.

Eero Saarinen en Charles Eames ontwierpen samen stoelen van gevormd multiplex voor de wedstrijd Organic Design in Home Furnishings van het MoMA in 1940.

De Series 7 van Arne Jacobsen is geïnspireerd op de multiplexproeven van Charles en Ray Eames.

Waar je op let

Frame
Bij de B5 van Breuer is gebogen stalen buis de dragende constructie, met de zitting en de rug ertussen gespannen.
Bespanning
Bauhaus-ontwerpers combineerden gebogen metaal met canvas, rietvlechtwerk of leer.
Hout
De Series 7 heeft multiplex met teakfineer, de Eames Lounge Chair gevormd multiplex met palissanderfineer.
Geometrie
Bauhaus-architectuur heeft strakke, eenvoudige lijnen en uitgesproken geometrische vormen: vierkanten, rechthoeken, driehoeken en cirkels.
Kleur bij Bauhaus
De felle kleuraccenten van het Bauhaus zijn vaak, maar niet altijd, primaire kleuren.
Kleur na de oorlog
In de jaren vijftig kwam er een warmere vormgeving op, met aardse kleuren en natuurlijke materialen zoals hout.
Stempel
Bij een Wassily van Knoll zijn het Knoll-logo en de handtekening van de ontwerper in het frame gestempeld.

Mid-century uit Nederland

Cees Braakman werd in 1948 hoofdontwerper van Pastoe.

Hij liet zich inspireren door internationale ontwerpstromingen en gaf de collectie van Pastoe een moderne, internationale uitstraling.

Zijn ontwerpen sloten aan op de jaren vijftig en zestig, toen flexibiliteit en functionaliteit in huis steeds belangrijker werden.

De U+N-serie uit de jaren vijftig is een modulair kastsysteem. De Wire Chair uit 1958 heeft een draadframe en strakke, minimale lijnen.

Nog altijd in productie

Marcel Breuer gaf Knoll de productierechten voor de Wassily Chair.

Van de B5 worden nog altijd exacte replica’s gemaakt, in Duitsland.

De ateliers van het Prellerhaus in Dessau zijn nog steeds ingericht met stalen buismeubels van Thonet, zoals Marcel Breuer ze 100 jaar geleden bedacht.

De Eames Lounge Chair en Ottoman zitten in de vaste collecties van het MoMA in New York en het Art Institute of Chicago.

De Superleggera van Gio Ponti wordt sinds 1957 gemaakt door Cassina.

Bronnen

  1. Wikipedia – Bauhaus · gelezen op
  2. Wikipedia – Mid-century modern · gelezen op
  3. Smithsonian Magazine – Breuer Chair, 1926 · gelezen op
  4. Design Museum – Chairs, 1950s · gelezen op
  5. Design Museum – Marcel Breuer · gelezen op
  6. MoMA – Marcel Breuer, Club chair (model B3 / Wassily) · gelezen op
  7. Pastoe – Meet Cees Braakman · gelezen op
  8. Atomic Ranch – How to Recognize Bauhaus Architecture · gelezen op
  9. Thonet – Bauhaus Museum · gelezen op
  10. Herman Miller – Eames Lounge Chair and Ottoman, Design Story · gelezen op
  11. Knoll – Eero Saarinen · gelezen op
  12. Knoll – Wassily Chair · gelezen op
  13. Bom Design Furniture · gelezen op
  14. Atelier Vintage & Design · gelezen op
  15. Blijft Mooi · gelezen op
  16. Deja Vintage · gelezen op
  17. Retro Studio · gelezen op
  18. Charmig · gelezen op

Openingstijden en datums bijgewerkt op . Fout gezien? Meld het.

Fotocredits
  • De Wassily van Marcel Breuer, hier een latere uitvoering met leren banden: Foto: Daderot · CC0 1.0
  • De vrijdragende stoel MR 10 van Mies van der Rohe en tafel B 10 van Marcel Breuer, beide ontworpen in 1927: Foto: Till Niermann · CC BY-SA 3.0
  • De Eames Lounge Chair van Charles en Ray Eames: Foto: Casey Marshall · CC BY 2.0
  • De LCW van Charles en Ray Eames, van gevormd multiplex: Foto: Hiart · CC0 1.0
  • Series 7-stoelen van Arne Jacobsen in een museumzaal in Helsingør: Foto: Bengt Oberger · CC BY-SA 4.0
  • De Tulip Chair van Eero Saarinen voor Knoll: Foto: Sailko · CC BY 3.0