StijlenHerkennen

Amsterdamse School herkennen in meubels en interieur

Golvend hout, sledevoeten, gesneden dierkoppen en koperen klokken: zo herken je meubels en interieurstukken van de Amsterdamse School uit 1910–1930.

Bank, twee armstoelen en een tafel van donker hout op sledevoeten, met gesneden ornamenten
Ameublement van Michel de Klerk, uitgevoerd door 't Woonhuys, 1917–1918. Foto: Rijksmuseum · CC0 1.0

In het kort

  • De Amsterdamse School kent twee varianten: een expressieve met uitbundige vormen, diepe contrasterende kleuren en duidelijke contourlijnen, en een strakkere, meer geometrische.
  • De meubels van Michel de Klerk hebben architectonische vormen en gesneden details, zoals koppen van schildpadden en kikkers.
  • Objecten zijn vaak gemaakt van luxe materialen, met arbeidsintensieve en traditionele ambachtelijke technieken.
  • De stijl was op zijn hoogtepunt in de jaren twintig. Pas in de jaren zeventig kwam de belangstelling terug.

Expressief of geometrisch

Er ontstonden twee varianten van de Amsterdamse School. De expressieve stijl heeft uitbundige vormen, diepe contrasterende kleuren en duidelijke contourlijnen.

De strakkere, meer geometrische stijl ontstond onder invloed van het tijdschrift Wendingen, het platform van de Amsterdamse School.

Volgens conservator Ingeborg de Roode kwam de ene stijl uit het Duitse expressionisme, met golvende vormen en sierlijke details. De andere verwees naar de strakke, functionele vormen van de Prairie School van Frank Lloyd Wright.

Een fauteuil en een salontafel van Liem Bwan Tjie, beide van rond 1930, horen bij die tweede, strakke groep.

Bij de Amsterdamse School ligt de nadruk op de rechte en hoekige lijn en op het verticaal cilindrisch gebogen vlak. Van de Nederlandse stromingen uit die jaren lijkt ze het meest op de internationale art deco.

Meubels die op gebouwen lijken

Michel de Klerk was de belangrijkste vertegenwoordiger van de Amsterdamse School. Zijn meubels hebben architectonische vormen.

Een eeuw geleden lieten de ontwerpers van de beweging de stugste materialen krullen en golven. Hardhouten oppervlakken kregen rimpelingen en windingen.

Waar je op let

Vorm en details

  1. Sledevormige voetenDaarop kun je de zware meubels verschuiven.bron
  2. Gesneden dierenOp de bank van De Klerk rusten twee schildpadden met hun koppen op de leuningen, en in de hoeken zitten twee walvissen.bron
  3. De leuningen van de bijbehorende armstoel eindigen in een houten paddenkop met opengesperde bek, met ruimte voor een messing asbak.bron
  4. De bekleding loopt over de rug door, met vier koorden aan de zijkanten die eindigen in een rozet met kwasten.bron
  5. SymmetrieEen kaptafel van 't Woonhuys met een spiegel in het midden en kastjes aan weerszijden heeft een symmetrisch ontwerp dat typisch is voor de Amsterdamse School.bron

Hout en materiaal

  1. Objecten zijn vaak gemaakt van luxe materialen, met arbeidsintensieve en traditionele ambachtelijke technieken.bron
  2. De kaptafel van 't Woonhuys is gemaakt van teak, ebbenhout en Macassar.bron
  3. Voor de bank van De Klerk gebruikte de maker beuken, mahonie en buxushout, met een bekleding van wol.bron

Het ameublement van De Klerk

Lampen, klokken en koperwerk

Lampen, klokken en ander interieurgoed hebben vaak sculpturale vormen. Textiel en behang hebben krachtige kleurcombinaties.

Advertenties laten zien dat meubels, klokken en glas-in-loodlampen erg populair waren. Ze werden ook via meubelzaken en galeries verkocht.

Winkelman & Van der Bijl is een naam die vaak opduikt. Het bedrijf maakte deuren, lampen, glas in lood, hekken, haarden, klokken en gevelletters.

Rond de jaren twintig ontwierp Hildo Krop verschillende klokken en decoratieve objecten voor Winkelman & Van der Bijl. Een voorbeeld is een driehoekige klok van koper en messing op twee voeten, met een groene wijzerplaat in de vorm van een zon.

Een tafellamp van rond 1915 uit die werkplaats is van donker gepatineerd metaal met geometrische uitsparingen. Brandt de lamp, dan werpen die uitsparingen een patroon van schaduwen.

Een andere tafellamp van rond 1915 heeft een handgesmeed frame met krullen en een verstelbare kap van met de hand gestikte zijde.

Makers en namen om op te letten

De meubels van De Klerk in het Rijksmuseum werden uitgevoerd door 't Woonhuys in Amsterdam.

't Woonhuys werd in 1907 opgericht aan de Vijzelstraat in Amsterdam en verhuisde in 1918 naar de Prinsengracht.

Naast architecten als Michel de Klerk werkten ook beeldhouwer Hildo Krop en meubelontwerpers Harry Dreesen en Louis Deen in de stijl. Ook Metz & Co liet zich erdoor inspireren.

Andere namen zijn Tine Baanders, Louis en Willem Bogtman, Fré Cohen, Jaap Gidding, Piet Kramer en H.Th. Wijdeveld.

Willem Bogtman ontwierp glas in lood. Opvallend veel ontwerpers waren vrouwen, zoals illustrator en typograaf Tine Baanders en kunstenaar Fré Cohen.

Waar de stijl vandaan komt

De Amsterdamse School is een bouwstijl die van 1910 tot ongeveer 1930 in Nederland opkwam. Ze hoort bij de internationale expressionistische architectuur.

Het doel was een totale ervaring, binnen en buiten. Zo kwam de stijl ook in het interieur terecht, van meubels en tapijten tot lampen en klokken.

Michel de Klerk ontwierp in 1917 het woonblok Het Schip. Van de stedenbouwkundige opzet tot elk detail is het een Gesamtkunstwerk.

In het tijdschrift Wendingen werden het werk en de ideeën van de kunstenaars verzameld. De typografie van Hendrik Wijdeveld mag baanbrekend heten.

Na de dood van De Klerk in 1923 verloor de stijl aan belang.

Kast en tafel van De Klerk

Van vergeten tot verzameld

Na de Tweede Wereldoorlog raakte de stijl overschaduwd door De Stijl en het functionalisme van het Bauhaus. Pas in de jaren zeventig kwam de belangstelling terug.

Voor het onderzoek naar de meubels werd beeldmateriaal verzameld uit archieven, literatuur, musea en van verzamelaars, handelaren en veilinghuizen. Daarbij kwamen ook stukken boven die verloren of onbekend waren.

De objecten zijn inmiddels gewild bij verzamelaars en worden in Nederland door een handvol handelaren verkocht.

Bronnen

  1. Stedelijk Museum – Living in the Amsterdam School: designs for the interior 1910-1930 · gelezen op
  2. Rijksmuseum – Ameublement, Michel de Klerk, 1917-1918 · gelezen op
  3. Stedelijk Museum – Living in the Amsterdam School (boek) · gelezen op
  4. 1stDibs Introspective – The Other Dutch Design Masters · gelezen op
  5. Wikipedia – Art deco · gelezen op
  6. Rijksmuseum – Armstoel uit het ameublement van Michel de Klerk · gelezen op
  7. 1stDibs – Amsterdam School vanity by 't Woonhuys · gelezen op
  8. 1stDibs – An Amsterdam School clock, ca 1920 · gelezen op
  9. Incollect – Amsterdam School metal cut-out table lamp, Winkelman & Van der Bijl · gelezen op
  10. Bloomberry – Winkelman & van der Bijl Amsterdam School table lamp · gelezen op
  11. Wikipedia – Amsterdam School · gelezen op
  12. Museum Het Schip – Icon of modernity 'Het Schip' · gelezen op
  13. Museum Het Schip – About Wendingen · gelezen op

Openingstijden en datums bijgewerkt op . Fout gezien? Meld het.

Fotocredits