Vintage meubels laten restaureren of zelf opknappen

Restaureren of opknappen: eerst het doel

Bedenk eerst wat je wilt. Restaureren is een oud meubel in zijn oude staat herstellen; renoveren is het opknappen zodat het er als nieuw uitziet.

Wie een oude kast van de rommelmarkt in shabby-chicstijl schildert, renoveert. Wie de oorspronkelijke, rustieke beschildering op de kastdeuren weer zichtbaar maakt, restaureert.

Onder echt antiek vallen meubels die minstens 100 jaar oud zijn en in de loop der tijd niet noemenswaardig zijn veranderd. Een wettelijk bindende definitie is er niet.

Waardevolle meubels en echt antiek horen bij een professionele restaurateur. Antieke meubels zonder hoge materiële waarde kun je zelf repareren.

Antiekhandelaar Drew Pritchard raadt aan niet meteen iets te doen. Laat een stuk eerst staan op de plek waar het komt, bedenk wat echt hersteld moet worden en doe dan het minimum.

Volgens Pritchard brengt een stuk met mooie patina op een veiling tegenwoordig juist extra op.

Wat je beter niet doet

'Een goeie restauratie kun je ook weer ongedaan maken', vat meubelrestaurator Janneke Booijink haar vak samen. Een volgende generatie moet de originele onderdelen altijd terug kunnen vinden en opnieuw kunnen repareren.

Wat een meubelrestaurator doet

Janneke Booijink en Barbara Visser leerden elkaar ruim twintig jaar geleden kennen op het Hout- en Meubileringscollege in Amsterdam. Na school begonnen ze samen een eigen bedrijf in meubelrestauratie.

In hun werkplaats staat de lijm de hele dag op een warmhoudplaatje te pruttelen.

Restauratoren volgen wat meubelmakers lang geleden gemaakt hebben en proberen als het ware in de huid van die meubelmaker te kruipen.

Naast particulieren worden opdrachten van gemeenten en musea voor hen steeds belangrijker.

Het Rijksmuseum heeft een eigen meubelatelier, waar de collectie wordt onderzocht en gerestaureerd. Een van de onderzoeken gaat over de veroudering van houten kunstvoorwerpen die met dierlijke lijm zijn gelijmd.

Meubelrestaurateur Walter Vaes volgde na zijn opleiding tot meubelmaker een zevende specialisatiejaar meubelrestauratie en liep daarna nog drie jaar stage in binnen- en buitenland.

Fineer, inlegwerk en politoer

Fineer is een dunne laag hout, vaak van een kostbare of exotische houtsoort, die op goedkoper massief hout wordt gelijmd.

Fineer raakt beschadigd door ouderdom, vocht of droogte. Als het hout eronder krimpt of scheurt, laat de fineerlaag los.

Een restaurator maakt de oude dierlijke lijm weer actief door hem nat te maken en nieuwe dierlijke lijm toe te voegen. Daarna drukt hij de delen plat met een warm blokje, zodat de overtollige lijm eruit komt.

Ontbrekende stukjes worden met kalkpapier of doorzichtig plakband afgetekend, overgezet op een nieuw stukje fineer en uitgesneden met een fineermes of een figuurzaag.

Bij politoeren worden meer dan honderd dunne laagjes schellak met de hand in draaiende bewegingen op het hout aangebracht. Het is een tijdrovend proces dat verfijnde meubels een diepe glans geeft.

Voor het kleuren gebruikt Vaes natuurlijke kleurstoffen, zoals gemalen campechehout, de groene schil van een okkernoot of een galnoot, gekookt in water.

Stofferen: veren, singels en vulling

Elke herstoffering begint met een gesprek: waar moet het meubel straks staan en welke functie krijgt het?

Daarna volgt de keuze: een kleine herstelling zoals een nieuwe zitvulling, een nieuw jasje of een volledige herstoffering. Bij die laatste twee wordt het meubel ontmanteld en gaan alle nageltjes, nietjes en draden eruit.

Wordt ook het binnenwerk aangepakt, dan komen er nieuwe veren, singels en vulling van schuim, paardenhaar, polyether of koudschuim in.

Ambachtelijk stofferen met vooral natuurlijke materialen, zoals singels, koperen veren, crin, paardenhaar of katoen, gebeurt met de hand. Het is intensief en tijdrovend werk, en vaak ook duurder.

Een eenvoudige stoelzitting kun je zelf vernieuwen met schuimrubber, zoals polyether SG 40 of koudschuim HR 40. De nieuwe vulling moet iets groter zijn dan de oude, en de stof zet je vast met een nietpistool.

• VlienzRaadhuisstraat 8 · Roggel · za 10.00–15.00Oude meubels worden hier opnieuw gestoffeerd. Soms is dat alleen een nieuwe stof, soms ook een nieuw binnenwerk, en soms gaat het frame flink onder handen.
• Atelier Vintage & Design1e Industriestraat 43-45 · BussumIn het atelier worden meubels schoongemaakt, gerestaureerd en opnieuw bekleed, door de eigenaren zelf of met hulp van andere vakmensen.

Zittingen van riet, pitriet en biezen

Een stoelenmatter vernieuwt en herstelt stoelzittingen van natuurlijke materialen, zoals biezen, pitriet en stoelriet.

Stoelriet is de buitenkant van rotan, pitriet de binnenkant. Van oudsher werd veel met biezen gevlochten, maar stoelriet wordt tegenwoordig het meest gebruikt.

Vlechten met stoelriet geeft een gaatjespatroon dat op honingraten lijkt. Dat patroon wordt in zes lagen aangebracht.

Biezen moeten vochtig zijn: de stoelenmatter giet er water over en rolt ze in een doek, zodat ze de volgende dag flexibel genoeg zijn. Voor een zitting is vier tot zes uur nodig.

Bij de stoelen van Thonet, van beukenhout dat onder stoom werd gebogen, kregen veel zittingen stoelriet. Na de Tweede Wereldoorlog ontwierpen veel Nederlandse meubelontwerpers stoelen met handvlechtwerk van pitriet.

Rotan speelde in het midden van de vorige eeuw een belangrijke rol in het Dutch Design, met de fabrieken Rohé en Gebr. Jonkers in Noordwolde. Dirk van Sliedregt combineerde begin jaren vijftig rotan met een stalen buisframe.

De stoelenmatter doet nu vooral herstelwerk voor particulieren. Rien Stuijts in Zundert is een van de weinige stoelenmatters in Nederland die het ambacht ook doorgeven.

Vulling en vlechtwerk

Teak en palissander uit de jaren zestig

Danish Teak Classics restaureert al 23 jaar vintage Deense teakmeubels. Het teak wordt geolied: dat beschermt het hout en houdt een matte glans.

Goed geolied teak is beter bestand tegen vlekken en kringen. De vuistregel: ziet het hout er droog uit, olie het dan. Na een tijd is een of twee keer per jaar genoeg.

Breng de olie ruim aan met een doek en laat hem één tot drie uur intrekken. Wrijf het overschot daarna met de nerf mee weg, tot de doek schoon blijft.

Een kring of gemorst vocht schrob je meteen weg met een spons en een licht zeepsopje. Die plek blijft lichter tot je hem opnieuw oliet.

Voelt de nerf daarna ruw aan, schuur dan licht met korrel 400 met de nerf mee voordat je opnieuw oliet.

Palissander meubels zijn meestal afgewerkt met blanke lak, zoals sinds de jaren vijftig gebeurt. Die maak je schoon met een zachte doek en een licht zeepsopje; hete voorwerpen kunnen de lak verkleuren.

• CharmigNieuweweg 170C · Veenendaal · za 10.00–13.00Mid-century meubels uit de jaren vijftig tot en met tachtig, nagekeken en waar nodig volledig gerestaureerd, met dat beetje karakter van toen.
• Vintage Design StoreEttensebaan 2 · BredaVintage designmeubels uit de jaren vijftig tot en met zeventig, professioneel gerestaureerd.
• Blijft MooiDoezastraat 20 · Leiden · vr, za 10.00–17.00Tom restaureert sinds 2019 vintage meubels uit de jaren vijftig en zestig, met zorg en respect voor het origineel.

Zelf doen, met hulp van een Repair Café

Begin met schoonmaken: een klein beetje afwasmiddel in water is meestal genoeg. Daarna zie je of er krassen, barsten of gaten zijn, of lades klemmen en of er delen wiebelen of ontbreken.

Zitten lijmverbindingen los, haal het meubel dan voorzichtig uit elkaar. Schraap de oude lijm weg met een beitel en vervang kapotte of loszittende deuvels voordat je opnieuw lijmt.

Een oppervlakkige watervlek poets je weg met een zachte katoenen doek en meubelwas.

In een Repair Café repareer je meegebrachte kapotte spullen met hulp van vrijwilligers. In 2026 waren er in Nederland zo'n 780 groepen vrijwilligers die er geregeld een organiseren.

Bij het Repair Café in Maassluis staan meubels in het rijtje van wat er gemaakt kan worden, naast lampen en koffiemakers. Een afspraak is niet nodig.

Van 10 tot en met 18 oktober organiseert Heel Nederland Repareert de Nationale Reparatieweek, met workshops in de buurt. Ook veel Repair Cafés openen dan hun deuren.

Het is de allereerste Nationale Reparatieweek. Den Haag en Heel Nederland Repareert geven het startsein met het Haagse Reparatiefeest in Amare.

Begrippen uit de werkplaats

Fineer

Een dunne laag hout, vaak van een kostbare of exotische houtsoort, gelijmd op goedkoper massief hout.

Marqueterie

Patronen of afbeeldingen van stukjes fineer van verschillende houtsoorten, metaal, been of parelmoer. De techniek werd vanaf de 17e eeuw veel op luxe meubels toegepast.

Boulle

Een soort marqueterie met meestal zwart hout, schildpad, messing en tin of zilver, oorspronkelijk uit Frankrijk. Schildpad wordt nu met imitatie hersteld, omdat het een beschermde diersoort is.

Politoeren

Een traditionele afwerking waarbij meer dan honderd dunne laagjes schellak met de hand in draaiende bewegingen worden aangebracht, voor een diepe glans.

Dierlijke lijm

De enige lijm die met water of warmte weer los te maken is, zodat een restauratie nooit onomkeerbaar is.

Patina

De slijtage en sporen van gebruik die de geschiedenis van een antiek stuk laten zien: waar het is geweest en hoe ervoor is gezorgd.

Stoelriet

De buitenbast van rotan, gevlochten tot een gaatjespatroon dat op honingraten lijkt.

Pitriet

De binnenkant van rotan, net als stoelriet gebruikt om stoelen te matten.

Capitonneren

Sierknopen aanbrengen in en door het kussen, met diepteplooien in een afgemeten vorm.

Bourrelet

Een soort koord ter afwerking of versiering, dat de stoffeerder langs de rand afnaait.

Dacron

Synthetische watten die de bovenstof beschermen en een voller uiterlijk of een egaler vlak geven.