Kaart

OntwerpersHerkennen

Friso Kramer en Ahrend herkennen: Revolt, Result en Facet

De Revolt herken je aan het frame van gevouwen staalplaat. Een stempel AHREND CIRKEL en een datum onder de zitting helpen bij het dateren.

Revolt-stoel met lichtgrijze zitting en rug, vier schroeven in de zitting en dunne poten van staalplaat
Revolt van Friso Kramer, productie De Cirkel, in Museum Boijmans Van Beuningen. Foto: Agaath · CC BY-SA 4.0
In dit verhaal · 10 delen

In het kort

  • Friso Kramer ontwierp voor Ahrend de Revolt-stoel (1953), de Reply-tekentafel (1957), de Result-stoel (1958), de modulaire Facet-tafels (1964) en het kantoorsysteem Mehes (1972).
  • Het frame van de Revolt is van staalplaat in plaats van buis. Rug en zitting waren van geperste vezelplaat.
  • Op Result-stoelen die tussen 1964 en 1973 zijn gemaakt, staat twee keer AHREND CIRKEL in het frame geslagen. Onder de zitting staat een gestempelde datum.
  • HAY maakt de Revolt en de Result opnieuw, samen met Ahrend. De zwarte schalen van de nieuwe Revolt zijn van gerecycled ABS-kunststof.

Wie was Friso Kramer

Friso Kramer was de zoon van architect Piet Kramer. Aan het Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs kreeg hij les van Johan Niegeman en Mart Stam.

Kramer woonde in Amsterdam, dicht bij De Cirkel, de fabriek van Ahrend. Hij begon er als technisch tekenaar, maar werd al snel ontwerper.

Directeur J. Schröfer van De Cirkel stond open voor vormgeving en wilde moderniseren. Kramer kwam er in 1948 in dienst.

In 1963 richtte hij met Wim Crouwel, Benno Wissing en Paul en Dick Schwarz het ontwerpbureau Total Design op. Van 1971 tot 1983 was hij directeur van het ontwerpbureau van Ahrend.

Ook de groene kunststof brievenbus en banken voor Schiphol en de NS zijn van Kramer. In 1977 en 1978 hield het Stedelijk Museum Amsterdam een overzichtstentoonstelling van zijn werk, in 1991 volgde Museum Boijmans Van Beuningen.

Paspoort

Geboren
13 augustus 1922, Amsterdam
Overleden
14 februari 2019, Amsterdam
Bij De Cirkel
1948–1963
Directeur ontwerpbureau Ahrend
1971–1983
Bekende ontwerpen voor Ahrend
Revolt, Reply, Result, Facet en Mehes
Motto
Als vorm niet bijdraagt aan de functie, heeft hij geen bestaansrecht

Ahrend en De Cirkel

Ahrend begon in 1896 als postorderbedrijf in tekentafels, kantoorartikelen en instrumenten. In de jaren dertig ging het ook kantoormeubels verkopen, waaronder rekken en kasten van Oda en De Cirkel.

De samenwerking met Oda en De Cirkel leidde tot een fusie in Ahrend Groep NV. Meubels maken was toen de hoofdactiviteit, met vaste aandacht voor vormgeving.

Ahrend nam een groot belang in De Cirkel. De Cirkel verhuisde later met Ahrend naar Zwanenburg.

In 1971 werd Kramer art director. Er kwam een ontwerpteam met onder anderen Henk Verkerke, Wijtse Rodenburg en Bas Pruyser.

Tijdlijn

  1. 1896Jacobus Ahrend begint in Amsterdam Wed. J. Ahrend & Zoon
  2. 1930Ahrend koopt een staalpers en begint een afdeling voor stalen meubels
  3. 1934Jan Schröfer begint in Amsterdam de stalen-meubelfabriek De Cirkel
  4. 1939De Cirkel gaat op in de Ahrend-groep
  5. 1948Friso Kramer gaat bij De Cirkel werken
  6. 1953Kramer ontwerpt de Revolt-stoel
  7. 1957Kramer ontwerpt de Reply-tekentafel
  8. 1958Kramer en Wim Rietveld ontwerpen de Result-stoel
  9. 1964Kramer ontwerpt de modulaire Facet-tafels
  10. 1972Kramer ontwerpt het kantoorsysteem Mehes
  11. 2004Ahrend brengt de Revolt opnieuw uit
  12. 2020Ahrend en HAY brengen de Revolt uit met zitting en rug van deels gerecycled ABS

De Revolt-stoel (1953)

Kramer ontwierp de Revolt in 1953 voor Ahrend/De Cirkel. Betaalbare gebruiksmeubels hadden toen een frame van buis; Kramer maakte het frame van staalplaat.

Elk onderdeel van het frame wordt geperst uit gebogen staalplaat. Volgens Rolf Hay is staalplaat 70 procent goedkoper dan stalen buis, en wordt de stoel er licht en sterk van.

De stoel was slank, licht en onverwoestbaar, en een van de eerste stoelen die echt in grote aantallen werden gemaakt. Hij kreeg al snel een vaste plek in klaslokalen, kantoren en huizen.

De Revolt werd een enorm succes en een icoon van de Nederlandse vormgeving na de Tweede Wereldoorlog.

In 1954 stond de Revolt op de Triënnale van Milaan.

Een Revolt uit de eerste serie werd gemaakt voor de Technische Hogeschool Delft, die Kramer en Ahrend de nieuwe inrichting liet ontwerpen. Die productie begon eind 1957.

Waar je op let

Het frame

  1. De poten zijn hoekig, van omgebogen staal met één open zijde.bron
  2. Aan de uiteinden van de poten zit een grijs kunststof dopje.bron
  3. Het frame is van gevouwen staalplaatLicht en toch heel sterk.bron

Zitting en rug

  1. De zitting is bijna vierkant met afgeronde hoeken en zit vast met vier schroeven. De rugleuning zit vast met twee schroeven.bron
  2. Bij een stoel uit de jaren vijftig in Museum De Lakenhal zijn zitting en rug van geperst hout met een formica toplaag.bron
  3. Een set uit de jaren vijftig heeft een frame van geprofileerd plaatstaal, met zitting en rug van gelamineerd hout.bron
  4. Bij een Revolt uit de eerste serie voor de TH Delft zijn zitting en rug van ciranol, een kunststof.bron

De maten

  1. De stoel in Museum De Lakenhal meet 80 bij 45 bij 46,5 centimeter.bron
  2. De Revolt in Museum Boijmans Van Beuningen is 81,2 centimeter hoog, 46,5 breed en 47 diep.bron

De Result-stoel met Wim Rietveld (1958)

Wim Rietveld (1924–1985) studeerde industriële vormgeving aan de academie in Den Haag. In 1958 ging hij bij De Cirkel werken, waar hij Friso Kramer leerde kennen.

Rietveld kwam van Gispen, dat zijn Mondial-stoel liever in kunststof dan in aluminium wilde maken. In 1958 stapte hij over naar Ahrend De Cirkel.

Samen ontwierpen Kramer en Rietveld in 1958 de Result-stoel.

De Result combineert elementen van de Revolt met vormen uit de Pyramide-serie van Rietveld.

Volgens Rolf Hay van HAY had de Result nooit bestaan zonder de Revolt, die er eerst was.

Materiaal en maat

  1. Een set Result-stoelen die tussen 1964 en 1973 is gemaakt, heeft zitting en rug van beukenmultiplex op een geverfd stalen frame.bron
  2. Elke stoel uit die set is 79,1 centimeter hoog en 45,1 centimeter breed en diep.bron

Facet, Reply en Mehes: tafels en systemen

Voor Ahrend ontwierp Kramer ook de Reply-tekentafel (1957), de modulaire Facet-tafels (1964) en het kantoorsysteem Mehes (1972).

Mehes staat voor Mobility, Efficiency, Humanisation, Environment en Standardisation. Die vijf pijlers staan nog steeds aan de basis van het ontwerpbeleid van Ahrend.

Net als de Revolt-stoel wordt de Facet-tafel veel in schoolklassen gebruikt.

Kramer ontwierp naast de Revolt een tekentafel, de systemen Facet en Mehes en schoolmeubilair.

Kramer en Rietveld ontwierpen voor Ahrend De Cirkel stoelen en tafels, maar ook opberg- en stellingsystemen.

Waar je op let bij een Facet-tafel

  1. De naam Facet verwijst naar de schuine metalen rand van het frame.bron
  2. Een Facet-tafel uit 1964 heeft een blad van laminaat op een bruin gelakt metalen frame.bron
  3. De tafels zijn modulair en laten zich tegen elkaar zetten.bron

Labels, stempels en plaatjes

Nadat Ahrend een groot belang in De Cirkel had genomen, droegen de meubels van beide bedrijven het stempel Ahrend De Cirkel.

Waar je op let

Onder de zitting

  1. Een Kramer-stoel uit de jaren vijftig in Museum De Lakenhal heeft onder de zitting een rond etiketje. Daarop staat een rond stempel met de tekst CIRKEL ARHEND.bron
  2. Bij een set Result-stoelen staat onder elke zitting een datum in inkt gestempeld.bron
  3. Op één stoel van die set staan ook de inktstempels AHREND en R.I.B.bron

In het frame

  1. In het frame van elke Result-stoel uit die set staat twee keer AHREND CIRKEL geslagen.bron

Plaatjes van scholen en instellingen

  1. Vijf stoelen uit die set hebben een metalen plaatje van de Katholieke Universiteit Nijmegen, met een ingeslagen inventarisnummer.bron
  2. Een Revolt uit de eerste serie voor de TH Delft heeft opzij een metalen plaatje van de hogeschool, met serienummer en datum.bron

Origineel, latere productie of heruitgave

Museum Boijmans Van Beuningen heeft een Revolt die Ahrend in 1995 maakte, naar het ontwerp uit 1953. Die stoel is van staalplaat, kunststof en rubber.

In 2004 bracht Ahrend de Revolt opnieuw uit. Die versie van polypropyleen won bij de Dutch Design Awards van 2005 de prijs voor Best Interior Design Product.

Samen met HAY bracht Ahrend de Revolt daarna opnieuw uit, met een zitting en rug van nieuw en gerecycled ABS.

Ook de Result maakt HAY opnieuw, samen met Ahrend, naar het oorspronkelijke ontwerp van Rietveld en Kramer.

Waar je op let

Een nieuwe Revolt

  1. De gekleurde schalen zijn van 30 procent gerecycled en 70 procent nieuw ABS. De zwarte schalen zijn helemaal van gerecycled ABS.bron
  2. Het stalen frame is gepoedercoat, in drie kleuren. Zitting en rug zijn er in negen kleuren.bron
  3. Onder de poten zitten glijders van kunststof of vilt.bron

Een nieuwe Result

  1. De nieuwe Result is er ook met armleuningen en volledig gestoffeerd.bron
  2. Voor de Result en de Pyramide-tafel kwam er een tomaatrood frame bij.bron

Een oude Revolt

  1. De oorspronkelijke Revolt had een rug en zitting van geperste vezelplaat.bron

Klaslokaal, fabriek en stoelen van Rietveld

Het Centraal Museum in Utrecht toonde een Revolt uit de stoelencollectie van de TU Delft. Dat was in de tentoonstelling Stoel neemt stelling, met meer dan 100 ontwerpen.

Op design- en kunstveilingen

Originelen van Ahrend De Cirkel zijn nog altijd gewild op de vintagemarkt.

Bij Phillips werd een set van zes Result-stoelen van de Katholieke Universiteit Nijmegen geveild.

Bronnen

  1. Ahrend – Friso Kramer · gelezen op
  2. CCA – De stoel van Friso Kramer (Yvonne Brentjens, nai010) · gelezen op
  3. Phillips – Friso Kramer en Wim Rietveld, zes Result-stoelen · gelezen op
  4. HAY – Revolt · gelezen op
  5. Louis Kalff Instituut – Friso Kramer · gelezen op
  6. Wikipedia – Friso Kramer · gelezen op
  7. Louis Kalff Instituut – Ahrend · gelezen op
  8. Pamono – Ahrend de Cirkel · gelezen op
  9. HAY – Result Armchair and Pyramid Table · gelezen op
  10. HAY – Revolt by Friso Kramer for Ahrend, relaunched together with HAY · gelezen op
  11. 1stDibs – acht Revolt-stoelen van Friso Kramer · gelezen op
  12. Chairish – Revolt van Friso Kramer voor Ahrend De Cirkel, 1958 (Mass Modern Design) · gelezen op
  13. Museum De Lakenhal – stoel van Friso Kramer, inv. 9202.1 · gelezen op
  14. Museum Boijmans Van Beuningen – Revolt · gelezen op
  15. 1stDibs – Facet-tafel van Friso Kramer voor Ahrend de Cirkel · gelezen op
  16. Ahrend – Revolt by HAY · gelezen op
  17. TU Delft – Revolt chair on loan · gelezen op
  18. Vendu Rotterdam · gelezen op
  19. Bom Design Furniture – Vintage furniture Rotterdam · gelezen op
  20. inAlkmaar – Bij Wie · gelezen op
  21. D'rommels Goed – Design · gelezen op

Openingstijden en datums bijgewerkt op . Fout gezien? Meld het.

Fotocredits

Waar vind je het

Waar je Kramer en Ahrend vindt

Winkels 6 in dit verhaal

39 winkels met vintage meubels en design

Lees ook