VerzamelenHerkennen

Delfts blauw: echt aardewerk of souvenir herkennen

Klei onder het glazuur, penseelstreken, het merk op de bodem en een jaarletter vertellen of je antiek Delfts aardewerk of een gedrukt souvenir hebt.

Blauw beschilderde vaas van Delfts aardewerk met chinoiserie en een lange hals
Vaas van faience uit Delft, blauw beschilderd met chinoiserie (Rijksmuseum). Foto: Rijksmuseum · CC0 1.0

In het kort

  • Delfts aardewerk is van beige, lichtbruine of rozige klei onder een wit glazuur. Bij een schilfer aan de rand zie je dat de klei niet wit is.
  • Echt Delfts aardewerk is altijd met de hand beschilderd. Dat herken je aan de vloeiende lijnen.
  • Maar ongeveer een derde van het Delfts aardewerk heeft een merk. Een gestempeld merk betekent dat het geen antiek Delfts is.
  • Op stukken van De Porceleyne Fles staat sinds 1879 een fles met de letters JT, vaak met een jaarletter erbij.

Wat Delfts blauw is

Delfts blauw is aardewerk met blauwe decoratie dat traditioneel in Delft wordt gemaakt. Het ontstond aan het einde van de zestiende eeuw als goedkoop alternatief voor blauwwit Chinees porselein.

De bloeitijd lag tussen 1650 en 1750, toen er in Delft een honderdtal aardewerkfabrieken actief waren. Omstreeks 1800 verdween de industrie door goedkoper aardewerk uit vooral Engeland.

Echt antiek Delfts aardewerk is meestal gemaakt tussen ongeveer 1620 en het begin van de negentiende eeuw.

In 1840 was De Porceleyne Fles de laatste fabriek die over was. In 1876 kocht Joost Thooft het bedrijf om de productie van Delfts aardewerk nieuw leven in te blazen.

Delfts aardewerk is niet altijd blauw. De makers werkten ook in rood, geel en groen, en er bestaat eenvoudig wit Delfts.

Aardewerk, geen porselein

Chinees porselein is van nature wit: op een doorsnede is het helemaal wit. De klei van Delfts aardewerk is beige, lichtbruin of rozig.

Om op porselein te lijken kreeg het aardewerk een dekkende laag wit glazuur. Pas daarop kwam de beschildering.

Zonder kaolien, de fijne witte klei van de Chinese pottenbakkers, gebruikten de Delftse makers een wit glazuur met tinoxide.

Waar je op let

Aan de rand

  1. Het glazuur is harder dan het aardewerk eronder. Daardoor springen er makkelijk schilfers af, vaak aan de rand.bron
  2. Waar het glazuur is afgebladderd, zie je soms een gele kleur van de klei eronder.bron

Op de achterkant

  1. Kleine putjes op de achterkant zijn een goede aanwijzing. Borden werden in de oven met pennetjes van elkaar gescheiden, en die lieten afdrukken of kleine beschadigingen in het glazuur achter.bron
  2. Verwar Delfts niet met Engels creamwareCrèmekleurig aardewerk met een doorzichtig glazuur.bron
  3. Zonder schilfers of beschadiging is het lastig om aan het materiaal te zien of iets echt Delfts is. Kijk dan naar het merk en de beschildering.bron

Met de hand geschilderd of gedrukt

Echt Delfts aardewerk is altijd met de hand beschilderd. Dat zie je aan de vloeiende lijnen.

Na 1750 kwamen er druktechnieken bij: overdrukken, decalcomanie en zeefdruk.

In de twintigste eeuw stond er op zeefdrukwerk vaak handpainted, terwijl er nooit een penseel aan te pas was gekomen.

Sinds 2009 gebruikt De Porceleyne Fles een ander merk, Royal Delft 1653, op producten met zeefdruk.

Waar je op let

Drukwerk herkennen

  1. Een overdruk herken je aan stippellijntjes en aan naden waar het patroon niet goed aansluit.bron
  2. Soms zie je een vouw in het motief of een patroon dat niet aansluit.bron
  3. Zeefdruk is moeilijk van handwerk te onderscheiden. Soms zie je het patroon van het gaas.bron

Vergelijk zelf

  1. Vertrouw niet op opschriften als Genuine Delft of hand painted. Bekijk het object zelf.bron
  2. Leg twee stukken naast elkaar, zoals een paar oorbellen. Zijn ze helemaal gelijk, op foutjes bij het aanbrengen na, dan zijn ze niet met de hand geschilderd.bron
  3. Bij drukwerk is het aantal kleuren of tinten vaak beperkt. Soms zie je een patroon van kleine puntjes.bron

Het merk op de onderkant

Op de onderkant of achterkant staat soms een merk met letters of een figuur. Het verwijst naar de plateelbakkerij of naar de eigenaar of beheerder.

Elke bakkerij had een eigen merkteken, vastgelegd door het stadsbestuur van Delft.

Merken uit de zeventiende en achttiende eeuw zijn onder meer LPK, APK en Roos, en tekens die lijken op een bijl, een ster of drie klokken.

Waar je op let

Geen merk of een vals merk

  1. Maar ongeveer een derde van het Delfts aardewerk heeft een merk. Geen merk betekent dus niet dat het geen Delfts is.bron
  2. Een merk bewijst ook nietsMerken werden soms vervalst.bron
  3. In de negentiende eeuw loonde het om nieuw aardewerk als antiek Delfts te verkopen, soms zelfs met valse Delftse fabrieksmerken.bron

Geschilderd of gestempeld

  1. Stempels kwamen pas eind negentiende eeuw. Een gestempeld merk betekent dus dat het geen antiek Delfts aardewerk is.bron
  2. Antiek Delfts aardewerk werd gemaakt in de late zeventiende, de achttiende en de vroege negentiende eeuw.bron

De Porceleyne Fles dateren aan de jaarletter

Het merk met een fles en de letters JT gebruikt De Porceleyne Fles, nu Royal Delft, sinds 1879.

Joost Thooft ontwikkelde het merk dat op alle handgeschilderde stukken van Royal Delft staat.

Naast het merk staan een jaarletter en de initialen van de schilder. De jaarletter bestaat uit een of twee letters.

De reeks begint met A voor 1879 en loopt tot Z voor 1904. Daarna volgen AA voor 1905, BA voor 1931, CA voor 1956, DA voor 1981 en EA voor 2006.

De jaarletters BW staan voor 1952.

Niet alle initialen van schilders zijn bekend.

In de fabriek van De Porceleyne Fles in Delft wordt nog elke dag met de hand beschilderd.

Delft op de bodem, maar niet uit Delft

Delftware is geen beschermde naam. Daarom staat Delft ook op keramiek dat niet in Delft of niet op de traditionele manier is gemaakt.

Een sierbord met molen, zeilboot en het opschrift Handpainted in Holland bleek uit Gouda te komen, van de Nederlandse Keramische Industrie. Het was zeefdruk in meerdere drukgangen; alleen de wolkenlucht was met het penseel gedaan.

Een tegel met een molen bleek in de tweede helft van de twintigste eeuw gemaakt door Royal Tichelaar in Makkum. Hij is geïnspireerd op Delfts, maar geen Delfts aardewerk.

Nederlandse pottenbakkers brachten de techniek naar Engeland. Daarom heet tinglazuuraardewerk uit Engeland ook delft.

In Liverpool maakte Guy Green eind jaren 1770 al tegels met een overgedrukte afbeelding.

Naast De Porceleyne Fles maken ook Goedewaagen, De Delftse Pauw, De Candelaer en Heinen Delfts Blauw nog Delfts blauw.

Delfts aardewerk van dichtbij

Bronnen

  1. Delfts aardewerk – Material · gelezen op
  2. Delfts aardewerk – Decoration · gelezen op
  3. Delfts aardewerk – Marks · gelezen op
  4. Delfts aardewerk – Bottle TL Delft · gelezen op
  5. Wikipedia – Delfts blauw · gelezen op
  6. Westland London – Delftware Guide · gelezen op
  7. Wikipedia – De Koninklijke Porceleyne Fles · gelezen op
  8. Delfts aardewerk – Printing techniques for ceramics · gelezen op
  9. Verwoerd Ceramics Online – How to recognize · gelezen op
  10. Delfts aardewerk – Bord met vogel en bloemen · gelezen op
  11. Royal Delft · gelezen op
  12. Delfts aardewerk – Delft Blauw Decorative Plate · gelezen op
  13. Delfts aardewerk – Tile · gelezen op
  14. Folger Shakespeare Library – Liverpool delft transfer-printed tiles · gelezen op
  15. Léon Paul Antiques – Over · gelezen op
  16. Blauwe Roos Antiek · gelezen op
  17. Nostalgia by G · gelezen op
  18. Verkoulen Antiques · gelezen op

Openingstijden en datums bijgewerkt op . Fout gezien? Meld het.

Fotocredits
  • Vaas van faience uit Delft, blauw beschilderd met chinoiserie (Rijksmuseum): Foto: Rijksmuseum · CC0 1.0
  • Pot met gestrooid bloemmotief, met een in blauw geschilderd merk op de onderkant (Rijksmuseum): Foto: Rijksmuseum · CC0 1.0
  • Vaas van Delfts aardewerk in blauw en mangaan, naar Chinees porselein (Rijksmuseum): Foto: Rijksmuseum · CC0 1.0
  • Stadia van een vaas bij De Porceleyne Fles in Delft: Foto: Muesse · CC BY 3.0