In dit verhaal · 10 delen
In het kort
- Bij een Goodyear-schoen is de buitenzool aan een rand gestikt. Zo'n schoen kan steeds opnieuw verzoold worden, zolang het bovenwerk bruikbaar blijft.
- Een tussenzool van polyurethaan veroudert door hydrolyse. De zool laat dan los of verpulvert, juist als er weinig op gelopen is.
- Schoenen in goede staat hebben soepel leer met weinig schade. Let op barsten, droogte en sterke verkleuring.
- De Europese schoenmaat is de voetlengte in centimeters plus 1,5, vermenigvuldigd met anderhalf. Omrekentabellen naar andere landen wijken soms van elkaar af.
- Leren schoenen ventileren het best. Draag niet dagelijks hetzelfde paar.
Hoe zit de zool aan de schoen vast
Een Goodyear-rand is een strook leer, rubber of kunststof die langs de omtrek van de buitenzool loopt. De rand wordt aan het bovenwerk en de binnenzool gestikt; daarna wordt de buitenzool aan de rand gestikt.
De ruimte binnen de rand wordt opgevuld met kurk of een ander vulmateriaal.
Schoenen met zo'n rand zijn duurder om te maken dan schoenen uit massaproductie met gegoten zolen.
Bij de Blake-constructie verbindt een interne stiknaad het bovenwerk direct met de binnenzool en daarna met de zool. Die naad is ook aan de buitenkant zichtbaar.
Stikken heeft duidelijke voordelen boven lijmen: kracht, flexibiliteit en duurzaamheid.
Schoenfabriek Van Bommel, met een geschiedenis die teruggaat tot 1734, maakt schoenen volgens de mocassin-, Goodyear-, Blake-, Sachetto- en Ago-methode. In de eigen fabriek in Moergestel zijn 140 medewerkers gespecialiseerd in de Goodyear-methode.
Charles Goodyear junior kocht in 1874 het patent op een machine die schoenen met twee stiksels in elkaar zet. Van Bommel maakt al meer dan een eeuw Goodyear-schoenen in Moergestel.
Wat een schoenmaker nog kan vervangen
De Goodyear-methode maakt het mogelijk schoenen steeds opnieuw te verzolen. Dat gaat betrekkelijk makkelijk, zolang het bovenwerk bruikbaar blijft.
Een zool vervangen kan, zegt Costas Xenophontos van Classic Shoe Repairs. Het bovenwerk moet dan wel goed genoeg zijn om een nieuwe zool te dragen.
Kijk of de zolen niet te dun, te versleten of gebarsten zijn. Bij oude schoenen laat de zool los doordat de lijm in de loop van de tijd vergaat en het stiksel losraakt.
Zien de hakken er erg versleten uit, dan moet je misschien binnenkort een nieuwe zool betalen; laat dat meewegen in de prijs die je wilt geven.
Een leren zool is makkelijker te beoordelen, want leer is een oppervlak dat makkelijk krast. Aan rubber is slijtage wat moeilijker te zien.
Vogue-redacteur Anna Cafolla brengt een nieuw paar vintage schoenen meteen naar de schoenmaker, om de zolen te laten verstevigen en hakstukjes te laten zetten.

Een zool die loslaat van het bovenwerkFoto: Bernard Spragg · CC0 1.0 
Schoenmakerij in de Larousse du XXe siècle, 1932Foto: EN NOIR & BLANC · CC0 1.0
Zolen die verpulveren: polyurethaan en hydrolyse
De dempende tussenzool van de meeste wandelschoenen is gemaakt van polyurethaan. Dat PU-materiaal heeft een beperkte levensduur door hydrolyse, een chemisch verouderingsproces waardoor zolen loslaten of volledig verpulveren.
Schoenmaker Paul Harmsen hoort het probleem twee of drie keer per week. Vooraf zie je het volgens hem niet; de schoen valt tijdens het wandelen uit elkaar.
De veroudering gaat sneller als een schoen weinig gebruikt wordt. Een tussenzool van EVA gaat langer mee, maar dempt iets minder.
Volgens bergschoenenmaker Hanwag kan de veroudering zich rond zes tot zeven jaar na de productie van de tussenzool laten zien. Hoge temperaturen en uv-straling versnellen het proces.
Hydrolyse speelt zich af binnen in de tussenzool en is van buiten nauwelijks te zien.
Het Duitse test- en onderzoeksinstituut PFI in Pirmasens noemt hydrolyse geen materiaalfout en geen fabricagefout. Het is natuurlijke veroudering, zoals die ook bij autobanden voorkomt.
Waar je op let bij een zool van kunststof
- Druk met matige kracht een puntig, maar niet scherp voorwerp, zoals een sleutel, in de tussenzool bij de hak.bron
- De kunststof hoort iets mee te geven en terug te veren. Geeft hij niet mee, dan is hij verhard.bron
- Zie je dat de tussenzool brokkelt of loskomt, dan is het proces al ver gevorderd.bron
- Hebben schoenen jaren stilgestaan, loop er dan eerst in je eigen buurt op. Een zool kan beter daar loslaten dan in de bergen.bron
Het bovenleer: soepelheid, plooien en voering
Schoenen in goede staat hebben soepel leer met weinig schade. Let op barsten, droogte en sterke verkleuring.
Archivaris Julie Ann Clauss raadt bovenwerk van echt leer en hakken van hout aan: die houden zich veel beter dan kunstleer.
Kleine plooien en oneffenheden zijn geen gebrek: het zijn tekenen dat het leer natuurlijk is.
Kijk ook in de schoen. Een onvolledige of oneffen voering wijst op matig vakmanschap.
Van Bommel noemt een leren binnenzool, een voering van kalfsleer en bovenleer van volnerf kalfsleer als materialen die voor kwaliteit zorgen.
Ruiken mag: vocht, schimmel en lichtschade
Koop je in een winkel, ruik dan aan de schoenen. Een sterke muffe of schimmelige geur wijst op slechte opslag en mogelijk vochtschade.
Schimmel en ongedierte in schoenen hangen meestal samen met slechte bewaaromstandigheden, zeggen de restauratoren van het National Museum of Australia.
Zichtbaar licht en vooral uv-licht laten materialen verbleken en bros worden. Schoenen zijn daar erg gevoelig voor, en de schade stapelt zich op en is onomkeerbaar.
De maat: Franse steek, leest en wijdte
In continentaal Europa is de schoenmaat de voetlengte in centimeters plus 1,5, vermenigvuldigd met anderhalf. De voetlengte plus 1,5 centimeter is de leestlengte.
De factor hangt samen met de Franse steek, een oude lengtemaat die gelijk is aan 2/3 van een centimeter.
De maten zijn niet in elk land hetzelfde: maat 43 in Nederland komt overeen met maat 9 voor mannen in het Verenigd Koninkrijk. Er zijn veel omrekentabellen in omloop, die soms van elkaar afwijken.
Bij brede of smalle schoenen staat vaak een letter bij de schoenmaat: E, G, H, K of M.
Meet je voetlengte staand, met de voet plat op de grond en je gewicht gelijk over beide voeten verdeeld.
Het bovenmateriaal van een schoen wordt gevormd om een leest. Per ontwerp worden andere leesten gemaakt.
De maat van je sneakers of nette schoenen komt zelden overeen met je maat in laarzen, en de maatvoering verschilt per merk.
De kans dat de voet van de vorige eigenaar precies bij de jouwe past, is vrijwel nul.

Leesten uit de schoenmakerij van een kibboetsFoto: נעמי זינגר (PikiWiki Israel) · Public domain 
Brogues van schoenenwinkel Corbeau in RotterdamFoto: Corbeau · CC BY-SA 3.0
Gedragen schoenen en voetschimmel
Voetschimmel komt veel voor: zeker 10% van de bevolking heeft er last van. De schimmels groeien goed in een vochtige en warme omgeving.
Transpirerende voeten en slecht ventilerende schoenen en sokken bevorderen schimmelgroei.
Om een nieuwe infectie te voorkomen bestaat er poeder met een antischimmelmiddel, dat op de voeten en in de schoenen gestrooid kan worden.
Open schoenen ventileren het best; van de dichte schoenen hebben leren schoenen de voorkeur. Trek elke dag schone katoenen sokken aan en draag niet dagelijks dezelfde schoenen.
Thuis bewaren en blijven dragen
Het National Museum of Australia noemt voor de opslag van schoenen een relatieve luchtvochtigheid tussen 45 en 55 procent als ideaal. Minstens zo belangrijk is dat de luchtvochtigheid stabiel blijft.
Midden in huis zijn de omstandigheden meestal het best en het stabielst. Vermijd plekken tegen buitenmuren, onder het dak of onder het huis.
Een zachte vulling helpt een schoen zijn vorm te houden.
Bewaar schoenen op een koele, droge plek, met vloeipapier of schoenspanners erin. Plastic dozen kunnen vocht vasthouden.
Een waterafstotende spray en regelmatig schoonmaken helpen waterschade en vlekken te voorkomen.
Regelmatig dragen en bewegen houdt polyurethaan soepel en voorkomt haarscheurtjes. Schoenen die ongebruikt blijven staan, verouderen juist eerder.
Laat schoenen na gebruik goed drogen voordat ze de kast in gaan. Bewaar ze op een droge, goed geventileerde plek die niet te warm is.
Begrippen op een rij
- Rand
- Strook leer, rubber of kunststof langs de omtrek van de buitenzool. De buitenzool wordt aan de rand gestikt.
- Blake
- Constructie waarbij een interne stiknaad het bovenwerk direct met de binnenzool en de zool verbindt.
- Leest
- De vorm waar het bovenleer omheen wordt gespannen. Leesten zijn er in allerlei maten.
- Contrefort
- Het deel dat de hiel verstevigt en aan het leer wordt vastgemaakt.
- Franse steek
- Oude lengtemaat die gelijk is aan 2/3 van een centimeter, de eenheid achter de Europese schoenmaat.
- Tussenzool
- Het deel tussen de rubberen loopzool en de binnenzool, dat elke stap dempt.
- Hydrolyse
- Chemisch verouderingsproces van polyurethaan, waardoor zolen loslaten of volledig verpulveren.
Bronnen
- Wikipedia – Goodyear welt · gelezen op
- Radar – Dure wandelschoenen vallen haast ongedragen uit elkaar · gelezen op
- Vogue Philippines – Do your vintage shoes keep falling apart? · gelezen op
- Wikipedia – Schoenmaat · gelezen op
- NVDV – Voetschimmel · gelezen op
- Suitsupply – De kenmerken van een kwaliteitsschoen · gelezen op
- Floris van Bommel – The last Dutch shoe factory · gelezen op
- Floris van Bommel – A family of inventors · gelezen op
- Stridewise – 5 things to look for when buying used boots · gelezen op
- Hanwag – Hiking boot sole coming off · gelezen op
- National Museum of Australia – Caring for your hats and shoes · gelezen op
- Wikipedia – Schoen · gelezen op
- Sisters 2ehands · gelezen op
Openingstijden en datums bijgewerkt op . Fout gezien? Meld het.
Fotocredits
- Longwing-brogues van Ambiorix: Foto: Isai Symens · CC0 1.0
- Een zool die loslaat van het bovenwerk: Foto: Bernard Spragg · CC0 1.0
- Schoenmakerij in de Larousse du XXe siècle, 1932: Foto: EN NOIR & BLANC · CC0 1.0
- Leesten uit de schoenmakerij van een kibboets: Foto: נעמי זינגר (PikiWiki Israel) · Public domain
- Brogues van schoenenwinkel Corbeau in Rotterdam: Foto: Corbeau · CC BY-SA 3.0









